Diz kireçlenmesi, eklem kıkırdağının zamanla yapısının bozulması sonucu ağrı, tutukluk ve hareket kısıtlılığına yol açan bir eklem hastalığıdır. Erken dönemde egzersiz, kilo kontrolü ve ilaç tedavileri uygulanırken ileri vakalarda parsiyel veya total diz protezi değerlendirilebilir.
Diz Kireçlenmesi Nedir?
Diz kireçlenmesi, tıbbi adıyla diz osteoartriti, diz eklemindeki kıkırdak ve çevre dokuların zaman içerisinde değişime uğramasıyla ortaya çıkar.
Kıkırdak, kemiklerin eklem içinde rahat ve sürtünmeden hareket etmesine yardımcı olan pürüzsüz bir dokudur. Bu yapının incelmesi ve bozulmasıyla eklem yüzeyleri arasındaki hareket zorlaşabilir.
Hastalık yalnızca kıkırdağı etkilemez. İlerleyen dönemlerde kemik yapısında değişiklikler, eklem çevresinde sertleşme, bağlarda etkilenme ve kas gücünde azalma görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü, osteoartriti eklemin tamamını ve çevresindeki dokuları etkileyebilen dejeneratif bir eklem hastalığı olarak tanımlar.
Diz Kireçlenmesi Neden Olur?
Diz kireçlenmesi çoğu zaman tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmaz. Yaş, kilo, genetik özellikler, geçirilmiş yaralanmalar ve ekleme uzun süre binen yük birlikte etkili olabilir.
İleri Yaş
Yaş ilerledikçe eklem kıkırdağının kendini yenileme kapasitesi azalabilir. Ancak diz kireçlenmesi yalnızca ileri yaştaki kişilerde görülmez.
Fazla Kilo
Vücut ağırlığının artması, yürürken ve merdiven çıkarken diz eklemi üzerine binen yükü artırır. Fazla kilo aynı zamanda vücuttaki iltihabi süreçleri de etkileyebilir.
Geçirilmiş Diz Yaralanmaları
Menisküs yaralanmaları, bağ kopmaları, eklem içi kırıklar ve daha önce geçirilen diz ameliyatları ilerleyen yıllarda kireçlenme riskini artırabilir.
Bacak Eğriliği
Parantez bacak veya çarpık bacak olarak bilinen dizilim bozukluklarında eklemin bir tarafına daha fazla yük binebilir. Bu durum kıkırdak aşınmasının belirli bir bölgede hızlanmasına neden olabilir.
Yoğun ve Tekrarlayan Yüklenme
Uzun süre çömelerek çalışma, ağır yük taşıma veya dizi sürekli zorlayan aktiviteler bazı kişilerde eklem yıpranmasını artırabilir.
Genetik Yatkınlık
Ailesinde diz kireçlenmesi bulunan kişilerde hastalığın görülme ihtimali daha yüksek olabilir.
Diz Kireçlenmesinin Belirtileri Nelerdir?
Diz kireçlenmesi her hastada aynı şikâyetlere yol açmaz. Bazı kişilerde röntgen bulguları belirgin olmasına rağmen ağrı sınırlı olabilirken bazı hastalarda daha erken dönemde günlük yaşamı etkileyen yakınmalar görülebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Yürürken artan diz ağrısı
- Merdiven çıkarken veya inerken zorlanma
- Oturup kalkarken ağrı
- Uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra tutukluk
- Dizde şişlik ve hassasiyet
- Hareket sırasında kıtırtı veya sürtünme hissi
- Diz hareketlerinde azalma
- Bacakta eğrilik veya şekil bozukluğu
- İleri dönemde istirahat ve gece ağrısı
Diz osteoartritinde ağrı, sertlik, şişlik ve hareket güçlüğü sık görülen belirtilerdir.
Diz Kireçlenmesi Nasıl Başlar?
Diz kireçlenmesi çoğu hastada yavaş ilerler. İlk dönemlerde ağrı yalnızca uzun yürüyüş, merdiven kullanımı veya yoğun aktivite sonrasında ortaya çıkabilir.
Dinlenmeyle azalan bu şikâyetler zaman içinde daha sık görülmeye başlayabilir. Eklemdeki aşınma ilerledikçe günlük yürüme mesafesi kısalabilir, diz hareketleri azalabilir ve gece ağrısı ortaya çıkabilir.
Kireçlenme bazen dizin yalnızca iç bölümünde başlayabilir. Bazı hastalarda dış bölüm veya diz kapağının arkasındaki eklem yüzeyi daha fazla etkilenebilir.
Diz Kireçlenmesi Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı için öncelikle hastanın şikâyetleri dinlenir ve ayrıntılı ortopedi muayenesi yapılır.
Muayenede;
- Ağrının bulunduğu bölge,
- Diz hareketleri,
- Şişlik ve hassasiyet,
- Bacak dizilimi,
- Kas gücü,
- Yürüme biçimi,
- Eklemde boşluk veya güvensizlik hissi
değerlendirilir.
Röntgen
Diz kireçlenmesinin değerlendirilmesinde en sık kullanılan görüntüleme yöntemi ayakta çekilen diz röntgenidir.
Röntgende eklem aralığındaki daralma, kemik çıkıntıları, kemik yüzeyindeki sertleşme ve bacak dizilimi incelenebilir.
MR Görüntüleme
Her hastada MR çekilmesi gerekli değildir. Menisküs, bağ, kıkırdak veya diğer yumuşak dokularla ilgili ek bir sorun düşünülüyorsa MR istenebilir.
Bilgisayarlı Tomografi
Protez ameliyatı planlanan bazı hastalarda kemik yapısını ayrıntılı değerlendirmek için bilgisayarlı tomografiden yararlanılabilir. Mako robotik protez cerrahisinde tomografi verileri kullanılarak hastaya özel üç boyutlu diz modeli oluşturulur.
Diz Kireçlenmesinin Dereceleri Nelerdir?
Diz kireçlenmesi görüntüleme bulgularına göre hafif, orta veya ileri seviyede değerlendirilebilir.
Erken Evre Diz Kireçlenmesi
Eklem aralığında hafif daralma ve küçük kemik değişiklikleri görülebilir. Ağrı genellikle uzun yürüyüş veya yoğun aktivite sonrasında ortaya çıkar.
Orta Evre Diz Kireçlenmesi
Eklem aralığındaki daralma daha belirgin hâle gelir. Merdiven çıkma, çömelme ve uzun süre ayakta kalma sırasında ağrı artabilir.
İleri Evre Diz Kireçlenmesi
Kıkırdak kaybı belirginleşir ve kemik yüzeyleri birbirine yaklaşabilir. Ağrı istirahat sırasında da devam edebilir, diz hareketleri azalabilir ve bacakta şekil bozukluğu gelişebilir.
Röntgen derecesi tek başına tedaviyi belirlemez. Hastanın şikâyetleri ve günlük yaşamındaki kısıtlanma da mutlaka değerlendirilir.
Diz Kireçlenmesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Diz kireçlenmesinin tedavisi hastalığın seviyesine, hastanın yaşına, kilosuna, hareket kapasitesine ve ağrının günlük yaşam üzerindeki etkisine göre planlanır.
Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hareketi korumak ve hastanın günlük yaşamını kolaylaştırmaktır.
Ameliyatsız Diz Kireçlenmesi Tedavileri
Erken ve orta evre diz kireçlenmesinde öncelikle cerrahi dışı yöntemlerden yararlanılır.
Egzersiz ve Fizik Tedavi
Diz çevresindeki kasların güçlendirilmesi ekleme binen yükün daha dengeli taşınmasına yardımcı olabilir.
Özellikle uyluk ön kaslarının güçlendirilmesi, hareket açıklığının korunması ve düşük darbeli aktiviteler önemlidir. Egzersiz, diz kireçlenmesinde ağrı ve fonksiyonun iyileştirilmesi için önerilen temel uygulamalardan biridir.
Kilo Kontrolü
Fazla kilosu bulunan hastalarda kilo verilmesi diz eklemine binen yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.
Kilo verme planı ağır ve kontrolsüz egzersizlerle değil, beslenme düzeni ve dizi zorlamayan aktivitelerle birlikte yürütülmelidir.
Günlük Yaşam Düzenlemeleri
Uzun süre çömelme, ağır yük taşıma ve dizi zorlayan tekrarlayıcı hareketler azaltılabilir.
Yüzme, sabit bisiklet ve kontrollü yürüyüş gibi düşük darbeli aktiviteler tercih edilebilir.
İlaç Tedavileri
Ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlardan yararlanılabilir. Ancak bu ilaçlar mide, böbrek, kalp ve damar hastalıkları açısından risk taşıyabileceği için doktor önerisi olmadan uzun süre kullanılmamalıdır.
Dizlik ve Destekler
Bazı hastalarda dizlik, baston veya tabanlık kullanılması ekleme binen yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.
Baston kullanılacaksa genellikle ağrılı dizin karşı tarafındaki elde tutulması önerilir.
Diz İçi Enjeksiyonlar
Ameliyatsız tedavilerden yeterli fayda görülmeyen bazı hastalarda eklem içi enjeksiyon seçenekleri değerlendirilebilir.
Kortizon Enjeksiyonu
Eklem içindeki iltihabi reaksiyonun ve ağrının azaltılması amacıyla uygulanabilir. Etkisi kişiden kişiye değişebilir ve geçici olabilir.
Sık ve kontrolsüz uygulanması eklem dokuları açısından uygun değildir.
Hyalüronik Asit Enjeksiyonu
Eklem sıvısının kayganlaştırıcı özelliğini desteklemek amacıyla uygulanabilir. Her hastada aynı oranda fayda sağlamaz ve ileri kireçlenmede etkisi sınırlı olabilir.
PRP Uygulaması
Hastanın kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazmanın eklem içine uygulanmasıdır. Bazı erken ve orta evre hastalarda ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.
PRP’nin kaybolmuş kıkırdağı yeniden oluşturduğu veya ileri kireçlenmeyi tamamen düzelttiği söylenemez.
Diz Kireçlenmesi Tamamen Geçer mi?
Diz kireçlenmesi, aşınmış kıkırdağın ilaçla tamamen eski hâline döndürülebildiği bir hastalık değildir.
Ancak doğru tedavi ve yaşam düzenlemeleriyle ağrı kontrol altına alınabilir, kas gücü artırılabilir ve hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisi azaltılabilir.
Tedavinin amacı röntgen görüntüsünü düzeltmekten çok hastanın daha rahat hareket etmesini sağlamaktır.
Diz Kireçlenmesinde Ameliyat Ne Zaman Gerekir?
Cerrahi tedavi yalnızca röntgende kireçlenme görüldüğü için önerilmez.
Ameliyat şu durumlarda değerlendirilebilir:
- Ağrının günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlaması
- Gece ve istirahat ağrısının başlaması
- Yürüme mesafesinin belirgin şekilde azalması
- Dizde ileri şekil bozukluğu gelişmesi
- Hareket kısıtlılığının artması
- İlaç, fizik tedavi ve enjeksiyonlardan yeterli fayda görülmemesi
- Görüntülemelerde ileri eklem aşınması bulunması
Cerrahi dışı tedavilerin artık şikâyetleri kontrol edemediği ileri vakalarda diz protezi değerlendirilebilir.
Parsiyel Diz Protezi
Kireçlenme dizin yalnızca bir bölümünde sınırlıysa ve bağlar uygun durumdaysa parsiyel diz protezi düşünülebilir.
Bu yöntemde dizin tamamı değiştirilmez. Yalnızca hasarlı eklem bölümü protezle yenilenirken sağlam kemik, bağ ve kıkırdakların korunması hedeflenir.
Mako robotik sistem desteğiyle uygulanan robotik parsiyel diz protezi, Makoplasti olarak da bilinir.
Total Diz Protezi
Kireçlenme dizin birden fazla bölümüne yayılmışsa total diz protezi uygulanabilir.
Hasarlı eklem yüzeyleri hazırlanarak uyluk ve kaval kemiğinin üzerine protez parçaları yerleştirilir. Amaç ağrıyı azaltmak, bacak dizilimini düzeltmek ve diz hareketlerini iyileştirmektir.
Robotik Diz Protezi
Robotik diz protezi, total veya parsiyel diz protezi ameliyatının robotik sistem desteğiyle kişiye özel planlanmasıdır.
Mako robotik sisteminde hastanın bilgisayarlı tomografi görüntülerinden üç boyutlu diz modeli oluşturulur. Cerrah bu model üzerinden protezin ölçüsünü, kemik kesilerini ve yerleşim açısını ameliyattan önce planlayabilir.
Haptik teknoloji ise cerrahi aletin belirlenen çalışma alanında kalmasına yardımcı olur. Ameliyatı robot değil, sistemi kontrol eden ortopedi cerrahı gerçekleştirir.
Diz Kireçlenmesi Ameliyat Olmadan İlerler mi?
Hastalığın ilerleme hızı kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda yıllarca yavaş ilerlerken bazı kişilerde daha kısa sürede belirgin hareket kaybı gelişebilir.
Fazla kilo, bacak eğriliği, geçirilmiş yaralanmalar ve kas güçsüzlüğü hastalığın ilerlemesini etkileyebilir.
Kireçlenme tanısı konulması, mutlaka ameliyat olunacağı anlamına gelmez. Birçok hasta uygun egzersiz, kilo kontrolü ve düzenli takip ile uzun süre cerrahiye ihtiyaç duymadan yaşamına devam edebilir.
Adana’da Diz Kireçlenmesi Tedavisi
Adana’da diz kireçlenmesi tedavisi planlanırken hastanın yaşı, ağrı düzeyi, hareket kapasitesi ve kireçlenmenin dizin hangi bölümlerini etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.
Erken ve orta evrede egzersiz, fizik tedavi, kilo kontrolü, ilaç ve enjeksiyon seçeneklerinden yararlanılabilir. İleri kireçlenmede ise parsiyel veya total diz protezi gündeme gelebilir.
Özel Adana Ortadoğu Hastanesi’nde bulunan Mako robotik cerrahi sistemi sayesinde uygun hastalarda robotik parsiyel ve total diz protezi planlaması yapılabilir.
Op. Dr. Muhsin Dursun ile Diz Kireçlenmesi Tedavisi
Op. Dr. Muhsin Dursun, Özel Adana Ortadoğu Hastanesi’nde diz kireçlenmesi, robotik protez cerrahisi ve diğer ortopedik hastalıklar konusunda hastalarını değerlendirmektedir.
Diz kireçlenmesi tedavisinde her hastaya aynı yöntem uygulanmaz. Op. Dr. Muhsin Dursun tarafından yapılan değerlendirmede hastanın şikâyetleri, röntgen bulguları, bacak dizilimi, kas gücü ve günlük yaşam beklentileri birlikte ele alınır.
Ameliyatsız yöntemlerin yeterli olduğu hastalarda koruyucu tedaviler planlanırken, ileri eklem aşınması bulunan uygun hastalarda Makoplasti, robotik total diz protezi veya geleneksel cerrahi seçenekleri kişiye özel olarak değerlendirilebilir.
Diz Ağrısında Ne Zaman Muayene Olunmalı?
Diz ağrısı birkaç haftadan uzun süredir devam ediyorsa, şişlik ve hareket kısıtlılığı bulunuyorsa veya ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.
Özellikle dizin aniden şişmesi, kızarması, ısınması, üzerine basılamaması veya ateş eşlik etmesi durumunda beklemeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Erken muayene doğrudan ameliyat anlamına gelmez. Ağrının gerçek nedeninin belirlenmesini ve uygun tedaviye zamanında başlanmasını sağlar.
