Makoplasti, diz kireçlenmesinin yalnızca belirli bir bölümünü etkilediği uygun hastalarda, sağlam kemik ve bağlar korunarak uygulanan robotik parsiyel diz protezi yöntemidir. Mako robotik sistem desteğiyle 3D tomografi üzerinden kişiye özel planlama yapılır ve yalnızca hasarlı eklem bölgesinin protezle değiştirilmesi hedeflenir.
Makoplasti Nedir?
Makoplasti, halk arasında robotik parsiyel diz protezi veya robotik kısmi diz protezi olarak bilinen cerrahi yöntemdir.
Diz eklemi tek bir yüzeyden oluşmaz. Dizin iç, dış ve diz kapağının arkasında yer alan farklı bölümleri bulunur. Kireçlenme bazı hastalarda dizin tamamına yayılmadan yalnızca bu bölümlerden birini etkileyebilir.
Bu durumda total diz protezi yerine yalnızca hasarlı bölümün değiştirilmesi değerlendirilebilir. Parsiyel diz protezinde dizin sağlam kalan kemik yüzeyleri, bağları ve sağlıklı eklem bölümleri mümkün olduğunca korunur.
Mako Partial Knee sistemi, hastanın 3D tomografi verileri üzerinden kişiye özel planlama yapılmasını ve protezin planlanan konuma yerleştirilmesini destekler.
Parsiyel Diz Protezi Ne Anlama Gelir?
“Parsiyel” kelimesi kısmi anlamına gelir. Parsiyel diz protezinde diz ekleminin tamamı değil, yalnızca kireçlenmiş bölümü protezle değiştirilir.
Total diz protezinde diz ekleminin birden fazla bölümü yenilenirken parsiyel diz protezinde sağlam alanların korunması hedeflenir.
Bu yöntem özellikle dizin yalnızca iç tarafında, dış tarafında veya diz kapağının arkasındaki bölümde sınırlı kireçlenme bulunan uygun hastalarda değerlendirilebilir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi de parsiyel diz protezini yalnızca dizin hasarlı bölümünün metal ve plastik parçalarla yenilendiği bir yöntem olarak tanımlar.
Makoplasti ile Total Diz Protezi Arasındaki Fark Nedir?
Her iki yöntemde de amaç ağrılı ve aşınmış eklem yüzeylerini protezle yenilemektir. Ancak değiştirilen eklem miktarı farklıdır.
Makoplastide
- Yalnızca kireçlenmiş bölüm değiştirilir.
- Sağlam kemik dokusu mümkün olduğunca korunur.
- Ön ve arka çapraz bağların korunması mümkün olabilir.
- Diz ekleminin sağlıklı bölümlerine müdahale edilmez.
- Daha küçük bir protez kullanılır.
Total Diz Protezinde
- Diz ekleminin birden fazla bölümü değiştirilir.
- Uyluk ve kaval kemiğinin daha geniş yüzeyleri hazırlanır.
- Dizdeki yaygın kireçlenme ve ileri şekil bozuklukları tedavi edilebilir.
- Kireçlenmenin dizin tamamına yakınını etkilediği hastalarda tercih edilebilir.
Hangi yöntemin uygun olduğu yalnızca hastanın isteğine göre değil, muayene ve görüntüleme sonuçlarına göre belirlenir.
Makoplasti Kimlere Uygulanabilir?
Robotik parsiyel diz protezi her diz kireçlenmesi hastasına uygun değildir. En önemli şartlardan biri, kireçlenmenin dizin belirli bir bölümünde sınırlı kalmasıdır.
Makoplasti özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:
- Kireçlenmenin dizin yalnızca iç veya dış bölümünde bulunması
- Diz kapağı arkasında sınırlı eklem aşınması olması
- Diz bağlarının işlevini büyük ölçüde koruması
- Diz hareketlerinin tamamen kaybolmamış olması
- Bacak şekil bozukluğunun düzeltilebilir düzeyde bulunması
- İlaç, fizik tedavi ve enjeksiyonlardan yeterli fayda sağlanamaması
- Diz ağrısının günlük yaşamı belirgin şekilde etkilemesi
Hastanın parsiyel proteze uygun olup olmadığı ayrıntılı ortopedi muayenesi, ayakta çekilen röntgenler ve gerekli görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir.
Hangi Hastalarda Uygun Olmayabilir?
Kireçlenmenin dizin birden fazla bölümüne yayılması durumunda parsiyel diz protezi yeterli olmayabilir.
Ayrıca;
- İleri derecede bağ hasarı,
- Belirgin ve düzeltilemeyen bacak eğriliği,
- Yaygın iltihaplı romatizmal hastalık,
- Diz hareketlerinde ciddi kısıtlılık,
- Diz ekleminin birçok bölümünü etkileyen kireçlenme
bulunan hastalarda total diz protezi daha uygun olabilir.
Ameliyat öncesinde yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakılmaz. Dizin tamamı ayrıntılı şekilde değerlendirilir.
Makoplasti Nasıl Planlanır?
Mako robotik parsiyel diz protezi ameliyatı, hastaya özel planlama süreciyle başlar.
Hastanın diz ve bacak bölgesine ait bilgisayarlı tomografi görüntüleri alınır. Bu görüntüler Mako sisteminde işlenerek diz ekleminin üç boyutlu dijital modeli oluşturulur.
Cerrah bu model üzerinde;
- Kireçlenmiş bölgenin sınırlarını,
- Kemik yapısını,
- Kullanılacak protezin ölçüsünü,
- Protezin konumunu,
- Kemikten çıkarılacak bölümün miktarını,
- Eklem aralığını,
- Diz bağlarının dengesini
ameliyat öncesinde değerlendirebilir.
Mako’nun BT tabanlı 3D planlaması, protezin hastanın kendine özgü anatomisine göre konumlandırılmasına yardımcı olur.
3D Tomografi Neden Önemlidir?
Her hastanın diz yapısı farklıdır. Kemiklerin büyüklüğü, eğimi, kireçlenmenin yeri ve protezin yerleşeceği alan kişiden kişiye değişebilir.
3D tomografi modeli, cerrahın hastanın gerçek kemik yapısını ameliyattan önce farklı açılardan incelemesini sağlar.
Bu model üzerinde protez sanal olarak yerleştirilebilir. Protezin kemiğin dışına taşıp taşmadığı, doğal kemik eğimine uygunluğu ve eklem içindeki konumu ameliyattan önce değerlendirilebilir.
Makoplasti ameliyatında yalnızca küçük bir eklem bölümü değiştirildiği için protezin ölçüsü ve konumu özellikle önemlidir.
Haptik Teknoloji Makoplastide Nasıl Kullanılır?
Mako robotik sisteminde bulunan AccuStop haptik teknoloji, cerrahi aletin önceden belirlenen çalışma alanında kalmasına yardımcı olur.
Cerrah, üç boyutlu model üzerinde kemikten çıkarılacak bölgeyi planlar. Ameliyat sırasında robotik kol bu plana göre yönlendirilir.
Cerrahi alet belirlenen alanın dışına yaklaştığında sistem hareketi sınırlandırır. Böylece sağlam kemik ve çevredeki yumuşak dokuların korunmasına destek olunur.
Stryker’ın resmî bilgilerine göre haptik sınırlar, uyluk ve kaval kemiğindeki hazırlığın kişiye özel 3D plana uygun şekilde yapılmasına yardımcı olur.
Makoplastide Sağlam Dokular Nasıl Korunur?
Parsiyel diz protezinin temel amacı, hastalıklı bölümü değiştirirken dizin sağlıklı bölümlerini korumaktır.
Total diz protezine kıyasla daha sınırlı bir kemik yüzeyi hazırlanır. Kireçlenmeden etkilenmeyen eklem yüzeylerine müdahale edilmez.
Uygun hastalarda;
- Sağlam kemik dokusu,
- Ön çapraz bağ,
- Arka çapraz bağ,
- Sağlıklı kıkırdak yüzeyleri,
- Dizin etkilenmemiş bölümleri
korunabilir.
Bağların ve sağlıklı eklem yüzeylerinin korunması, dizin doğal hareket hissinin sürdürülmesine katkı sağlayabilir.
Dinamik Eklem Dengeleme Nedir?
Diz protezi ameliyatında yalnızca kemiğin hazırlanması yeterli değildir. Diz bağlarının gerginliği ve eklem aralığının dengesi de değerlendirilmelidir.
Mako Partial Knee sistemi, cerrahın ameliyat sırasında yumuşak doku gerginliğini ve diz hareketini değerlendirmesine yardımcı olur.
Cerrah dizin farklı hareket açılarını kontrol ederek protezin konumunu yeniden değerlendirebilir. Gerektiğinde plan üzerinde küçük değişiklikler yapılabilir.
Mako Partial Knee sisteminin dinamik eklem dengeleme özelliği, doğal diz hareketine yakın bir denge oluşturulmasını desteklemek amacıyla kullanılır.
Makoplastinin Avantajları Nelerdir?
Robotik parsiyel diz protezinde amaç, yalnızca hasarlı eklem bölgesini değiştirerek mümkün olduğunca fazla doğal dokuyu korumaktır.
Uygun hastalarda şu avantajlar görülebilir:
Daha Fazla Sağlam Kemiğin Korunması
Total diz protezine göre daha sınırlı kemik hazırlığı yapılır.
Sağlıklı Eklem Bölümlerinin Korunması
Kireçlenmeden etkilenmeyen alanlara müdahale edilmez.
Bağların Korunabilmesi
Uygun hastalarda dizin önemli bağları korunabilir.
Kişiye Özel 3D Planlama
Protez ölçüsü ve konumu hastanın tomografi görüntülerine göre planlanır.
Haptik Sınırlarla Kontrollü Uygulama
Robotik kol, yalnızca cerrahın belirlediği kemik alanında çalışmaya yardımcı olur.
Daha Doğal Diz Hissi
Sağlam bağ ve eklem bölümlerinin korunması bazı hastalarda dizin daha doğal hissedilmesine katkı sağlayabilir.
Daha Hızlı Erken İyileşme İhtimali
Parsiyel diz protezi total diz protezine göre daha sınırlı bir cerrahi işlem olduğu için uygun hastalarda hastanede kalış ve erken iyileşme süresi daha kısa olabilir. Ancak iyileşme hızı her hastada aynı değildir.
Makoplasti Ameliyatını Robot mu Yapıyor?
Hayır. Mako robotik sistem ameliyatı kendi başına gerçekleştirmez.
Cerrah;
- Hastanın 3D modelini inceler,
- Parsiyel proteze uygunluğu değerlendirir,
- Protez ölçüsünü seçer,
- Cerrahi planı hazırlar,
- Robotik kolu yönlendirir,
- Kemik yüzeylerini hazırlar,
- Protezi yerleştirir,
- Eklem dengesini kontrol eder.
Mako sistemi ise planlama, ölçüm ve haptik sınırlandırma desteği sunar. Robotik kol, cerrah tarafından yönlendirilmeden kendi başına hareket etmez.
Makoplasti Sonrası İyileşme Süreci
Ameliyat sonrası süreç hastanın yaşı, kilosu, kas gücü, genel sağlık durumu ve ameliyat öncesindeki hareket kapasitesine göre değişir.
Hastalar sağlık ekibinin kontrolünde erken dönemde ayağa kaldırılabilir. Yürüme ve diz hareket egzersizleri fizik tedavi programına göre başlatılır.
İlk dönemde;
- Ağrı ve şişliğin kontrolü,
- Yara yerinin takibi,
- Kan sulandırıcı ilaçların kullanımı,
- Yürüteç veya koltuk değneğinin doğru kullanılması,
- Diz hareket egzersizlerinin yapılması,
- Enfeksiyon belirtilerinin izlenmesi
önemlidir.
Parsiyel diz protezi, total proteze göre daha sınırlı bir cerrahi işlem olsa da ameliyat sonrası doktor ve fizyoterapist önerilerine uyulması gerekir.
Makoplastinin Riskleri Var mıdır?
Makoplasti de diğer cerrahi işlemler gibi bazı riskler taşır.
Olası riskler arasında;
- Enfeksiyon,
- Kanama,
- Pıhtı oluşumu,
- Damar veya sinir yaralanması,
- Diz hareketlerinde kısıtlılık,
- Protez çevresinde gevşeme,
- Devam eden diz ağrısı,
- Kireçlenmenin dizin diğer bölümlerinde ilerlemesi
yer alabilir.
Parsiyel diz protezinden sonra ilerleyen yıllarda dizin diğer bölümlerinde kireçlenme gelişebilir. Böyle bir durumda total diz protezine geçiş gerekebilir.
Makoplasti Ne Kadar Dayanır?
Parsiyel diz protezinin kullanım süresi hastadan hastaya değişir.
Protezin ömrünü;
- Protezin doğru konumlandırılması,
- Hastanın kilosu,
- Günlük aktivite düzeyi,
- Kemik kalitesi,
- Dizdeki diğer bölümlerin durumu,
- Düzenli ortopedi kontrolleri
etkileyebilir.
Robotik sistem, protezin kişiye özel plana uygun yerleştirilmesine yardımcı olur. Ancak hiçbir protez için ömür boyu kullanım garantisi verilemez.
Adana’da Makoplasti ve Robotik Parsiyel Diz Protezi
Adana’da Makoplasti tedavisi değerlendirilen hastalarda öncelikle diz kireçlenmesinin hangi bölümleri etkilediği belirlenir.
Özel Adana Ortadoğu Hastanesi’nde bulunan Mako robotik cerrahi sistemiyle uygun hastalarda 3D tomografi tabanlı robotik parsiyel diz protezi planlaması yapılabilir.
Kireçlenmenin yalnızca belirli bir bölümde sınırlı olduğu hastalarda sağlam kemik ve bağların korunmasını hedefleyen kişiye özel cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Op. Dr. Muhsin Dursun ile Makoplasti Planlaması
Op. Dr. Muhsin Dursun, Özel Adana Ortadoğu Hastanesi’nde ortopedi ve travmatoloji alanında hastalarını değerlendirmektedir.
Makoplasti planlamasında hastanın yalnızca diz ağrısına değil, kireçlenmenin konumuna, bağların durumuna, bacak dizilimine ve eklem hareketlerine birlikte bakılır.
Robotik parsiyel diz protezine uygun bulunan hastalarda Mako sistemiyle üç boyutlu cerrahi plan hazırlanabilir. Amaç yalnızca ağrılı bölgeyi değiştirmek değil, dizin sağlam kemiklerini, bağlarını ve doğal yapısını mümkün olduğunca korumaktır.
Makoplasti İçin Ne Zaman Muayene Olunmalı?
Diz ağrısı özellikle tek bir bölgede yoğunlaşıyor, merdiven çıkarken veya yürürken artıyor ve cerrahi dışı tedavilere rağmen devam ediyorsa ortopedi muayenesi yapılmalıdır.
Muayene olmak doğrudan ameliyat kararı verileceği anlamına gelmez. Öncelikle kireçlenmenin seviyesi ve hangi eklem bölgelerini etkilediği belirlenir.
Kireçlenme yalnızca bir bölümde sınırlıysa ve diğer şartlar uygunsa total diz protezi yerine Makoplasti yani robotik parsiyel diz protezi değerlendirilebilir.
