Total diz protezi ile parsiyel diz protezi arasındaki temel fark, diz ekleminin ne kadarının değiştirildiğidir. Kireçlenme dizin yalnızca uygun bir bölümünde sınırlıysa ve diğer yapılar korunmuşsa parsiyel diz protezi değerlendirilebilir. Kireçlenme birden fazla bölümü etkiliyorsa, yaygın deformite veya farklı eklem sorunları varsa total diz protezi daha uygun olabilir. Karar yalnızca yaşa veya hastanın “daha küçük ameliyat” istemesine göre değil, muayene ve görüntüleme bulgularına göre verilmelidir.
Dizde Kaç Bölüm Vardır?
Diz eklemi değerlendirilirken üç ana kompartımandan söz edilir:
- İç bölüm: medial kompartıman
- Dış bölüm: lateral kompartıman
- Diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki bölüm: patellofemoral kompartıman
Kireçlenme bu bölümlerin yalnızca birinde belirgin olabilir veya zamanla dizin birden fazla bölümüne yayılabilir.
Parsiyel Diz Protezi Nedir?
Parsiyel, yani kısmi diz protezinde yalnızca kireçlenmenin bulunduğu uygun bölüm değiştirilir. Sağlam kemik, bağ ve eklem yüzeylerinin mümkün olduğunca korunması hedeflenir.
Parsiyel Diz Protezi Kimler İçin Uygun Olabilir?
Aşağıdaki özellikler birlikte değerlendirildiğinde parsiyel protez gündeme gelebilir:
- Kireçlenmenin sınırlı bir kompartımanda bulunması
- Diz bağlarının işlevsel olması
- Diğer eklem bölümlerinin yeterince korunmuş olması
- Deformitenin ve hareket kısıtlılığının uygun sınırlar içinde olması
- Ağrının kireçlenmiş bölümle uyumlu olması
Kesin uygunluk röntgen, gerekirse ek görüntüleme ve ayrıntılı fizik muayene ile belirlenir.
Total Diz Protezi Nedir?
Total diz protezinde dizin aşınmış eklem yüzeyleri daha kapsamlı biçimde hazırlanır ve femur ile tibia tarafına protez bileşenleri yerleştirilir. Gerektiğinde diz kapağının eklem yüzeyi de cerrahın tercihine ve hastanın durumuna göre değerlendirilir.
Total protez özellikle kireçlenme birden fazla kompartımanı etkilediğinde veya dizde yaygın yapısal bozulma olduğunda gündeme gelir.
Total ve Parsiyel Diz Protezi Arasındaki En Önemli Farklar
Cerrahinin Kapsamı
Parsiyel protez dizin yalnızca hasarlı bölümüne odaklanır. Total protez daha yaygın eklem yüzeyi değişimini içerir.
Korunan Doku Miktarı
Parsiyel protezde daha fazla doğal kemik ve bağ dokusu korunabilir. Bu nedenle uygun hastalarda dizin daha doğal hissedilmesi mümkün olabilir.
Uygun Hasta Sayısı
Her diz kireçlenmesi parsiyel proteze uygun değildir. Kireçlenme yaygınsa yalnızca ağrıyan bölümü değiştirmek yeterli olmaz.
İyileşme
AAHKS, parsiyel diz protezinin daha sınırlı cerrahi olması nedeniyle bazı hastalarda daha kolay ve hızlı erken iyileşmeyle ilişkili olabileceğini belirtmektedir. Ancak bu avantaj yalnızca doğru seçilmiş hastalar için geçerlidir.
Uzun Dönem Dayanıklılık
Total diz protezleri uzun dönem dayanıklılık açısından çok güçlü verilere sahiptir. Parsiyel protezde ise ilerleyen yıllarda dizin diğer bölümlerinde kireçlenme gelişmesi veya revizyon ihtiyacı ortaya çıkabilir.
Bu, parsiyel protezin kötü bir yöntem olduğu anlamına gelmez; doğru hastada farklı bir avantaj-fayda dengesi olduğu anlamına gelir.
Hangisi Daha İyi?
Tek başına “total mi daha iyi, parsiyel mi?” sorusunun doğru cevabı yoktur. En iyi yöntem, hastanın dizindeki hastalığın dağılımına uygun olan yöntemdir.
Sadece bir kompartımanı etkileyen hastalığı olan uygun bir kişide total protez gereğinden fazla kapsamlı olabilir. Buna karşılık yaygın kireçlenmesi bulunan bir hastaya parsiyel protez uygulamak şikâyetin devam etmesine veya ileride yeni cerrahi ihtiyacına yol açabilir.
Parsiyel Diz Protezinin Avantajları Nelerdir?
Uygun hastalarda:
- Daha fazla doğal kemik korunabilir.
- Bağların önemli kısmı korunabilir.
- Cerrahi alan daha sınırlı olabilir.
- Erken dönemde toparlanma daha hızlı olabilir.
- Diz daha doğal hissedilebilir.
Bu avantajların hiçbiri her hasta için garanti değildir.
Parsiyel Diz Protezinin Dezavantajları Nelerdir?
- Her hasta uygun değildir.
- Dizdeki kireçlenme ileride diğer bölümlere yayılabilir.
- Bazı hastalarda ilerleyen yıllarda total proteze dönüşüm gerekebilir.
- Yanlış hasta seçiminde ağrı devam edebilir.
Total Diz Protezinin Avantajları Nelerdir?
- Yaygın diz kireçlenmesini tedavi edebilir.
- Uzun dönem sonuçlarına ilişkin geniş klinik veri vardır.
- Birden fazla kompartımanı etkileyen hastalıkta daha kapsamlı çözüm sunar.
- Belirgin deformite bulunan bazı hastalarda daha uygun seçenek olabilir.
Robotik Cerrahi Total ve Parsiyel Protezde Nasıl Kullanılır?
Mako robotik sistem hem total diz protezi hem de uygun hastalarda parsiyel diz protezi planlamasında kullanılabilir.
3D Tomografi ile Kişiye Özel Planlama
Hastanın bilgisayarlı tomografi görüntülerinden üç boyutlu kemik modeli oluşturulur. Cerrah protezin boyutu ve konumunu ameliyat öncesinde bu model üzerinde değerlendirebilir.
Haptik Teknoloji
Cerrah robotik kolu kendisi yönlendirir. Haptik sistem, planlanan kemik hazırlama sınırları içinde çalışmaya yardımcı olur.
Robot, “parsiyel mi total mi?” kararını kendisi vermez. Bu karar cerrah tarafından hastanın eklem yapısı değerlendirilerek verilir.
Makoplasti Nedir?
Makoplasti, Mako robotik teknoloji desteğiyle yapılan parsiyel diz protezi uygulamalarını ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Amaç, kireçlenmenin sınırlı olduğu uygun hastalarda sağlam eklem dokusunu mümkün olduğunca koruyarak yalnızca hasarlı bölümü protezle değiştirmektir.
Daha ayrıntılı bilgi için Makoplasti: Robotik Parsiyel Diz Protezi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Karar Verilirken Hangi Tetkikler Kullanılır?
Röntgen
Ayakta çekilen diz grafileri kireçlenmenin dağılımı, eklem aralığı ve bacak dizilimi hakkında önemli bilgi verir.
Fizik Muayene
Bağların durumu, dizin açılıp bükülmesi, deformitenin düzelip düzelmediği ve ağrının yeri değerlendirilir.
Gerektiğinde İleri Görüntüleme
Bazı hastalarda ek kemik veya yumuşak doku değerlendirmesi gerekebilir. Robotik Mako planlamasında uygun protokolle BT verileri kullanılır.
Yaş Parsiyel veya Total Protez Seçimini Belirler mi?
Yaş önemli faktörlerden yalnızca biridir. Günümüzde karar sadece “60 yaşın altı parsiyel, üstü total” gibi basit kurallarla verilmez.
Hastalığın yeri, bağların durumu, aktivite seviyesi, deformite, kemik kalitesi ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.
Adana'da Total ve Parsiyel Diz Protezi Değerlendirmesi
Op. Dr. Muhsin Dursun, Özel Adana Ortadoğu Hastanesi'nde diz kireçlenmesi bulunan hastalarda protez gerekliliğini ve uygun protez tipini kişiye özel olarak değerlendirmektedir.
Kireçlenmenin yaygınlığına göre Robotik Diz Protezi veya uygun hastalarda Makoplasti seçenekleri ele alınabilir.
Sık Sorulan Sorular
Parsiyel diz protezi daha mı iyidir?
Doğru seçilmiş hastada önemli avantajları olabilir; ancak yaygın kireçlenmesi olan bir hasta için uygun değildir. “Daha küçük ameliyat” olması tek başına daha iyi olduğu anlamına gelmez.
Total diz protezi ne zaman gerekir?
Kireçlenme dizin birden fazla bölümünü etkilediğinde, ağrı ve fonksiyon kaybı ileri olduğunda ve cerrahi dışı tedaviler yeterli olmadığında total protez değerlendirilebilir.
Parsiyel protez sonradan total proteze çevrilebilir mi?
Evet, gerekli durumlarda parsiyel diz protezi total diz protezine revize edilebilir. Ancak bu ikinci bir cerrahi işlemdir ve kişiye özel planlanır.
Mako hem total hem parsiyel diz protezinde kullanılır mı?
Evet. Mako platformunun total ve parsiyel diz protezi uygulamaları bulunmaktadır.
Hangi protezin bana uygun olduğunu nasıl anlarım?
Muayene, ayakta röntgenler ve gerektiğinde ileri görüntüleme ile kireçlenmenin hangi bölümlerde olduğu ve bağların durumu değerlendirilerek karar verilir.
Önemli Tıbbi Bilgilendirme
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki süreler ve öneriler her hasta için aynı değildir; ameliyatın türü, kullanılan cerrahi yaklaşım, eşlik eden hastalıklar, ameliyat öncesi kas gücü ve hekimin rehabilitasyon protokolü süreci değiştirebilir. Kişisel tanı, tedavi, ilaç kullanımı veya ameliyat sonrası aktivite kararı için hastayı takip eden ortopedi ve travmatoloji uzmanının önerileri esas alınmalıdır.
